H�z çubu�u kullan�m� arabalardaki vites de�i�tirme olay�na
benzetilebilir. Farkl� durumlar kar��s�nda farkl� devirde kullan�r�z
arabay�; ekonomi için dü�ük devir, sollarken yada yoku� ç�karken yüksek
devir, vb. Yamaç para�ütünde de beklenen termik, rüzgar, bast�r�c�
gibi etkenlere göre uçu� h�z�m�z� ayarlamal�y�z. Özellikle XC ve
yar��ma uçu�lar�nda h�z çubu�u kullan�m� çok ciddi fark yaratabilir.
Örne�in, 15 km/s kar�� rüzgar ve 3 m/s’lik termik ko�ullar�nda iki
ki�i yar��ma kanatlar�yla uçuyor. Biri trim h�z�nda (40 km/h) di�eri
ise tam çubuklu (65 km/h) uçarsa aralar�ndaki ortalama h�z fark� %30
h�zl� uçan pilot lehinedir. Bu örnek çubuk kullan�m�n�n önemini çok net
göstermektedir.
Eskiden kar�� rüzgarda h�zlan, arka rüzgarda yava�la denirdi.
Ancak geli�en tasar�mlar bu bilgiyi art�k geçersiz k�l�yor. Art�k
HIZLAN, HIZLAN zaman�.
Günümüzde uçu� bilgisayarlar� ortalama termik �iddetine göre pilotun en
yüksek ortalama h�z� için hangi uçu� h�z�n� seçmesi gerekti�ini
bildiriyor. Ancak ileride h�zla t�rmanan pilot, kuvvetli bir bulut
olu�umu, gölgeli bir geçi� gibi i�aretleri bilgisayar
göremedi�i/de�erlendiremedi�i için ortalama d��� durumlarda pilot kendi
insiyatifiyle do�ru karar� verebilmelidir. Bu nedenle cihazlara
güvenmek yerine kendi bilgimize ve hislerimize göre hareket etmek daha
uygun olabilir.
Tan�mlamalar; H�z: Kanad�n uçu� h�z�, airspeed Ortalama H�z: Toplam mesafe/toplam uçu� süresi, bir saatte kat
edilen mesafe, formule uygulan��: Belirli bir irtifadan bir sonraki
termi�e süzülüp tekrar ilk yüksekli�e varana kadar geçen zaman/drift
vb. hesaba kat�lm��t�r. Beklenen Termik: XC uçu�lar�nda h�zl� gitmek için bir sonraki
termi�in yerini ve �iddetini kestirebilmek çok önemlidir. Bir termikte
yükselirken rotan�z üzerinde ve süzülü� mesafenizde daha kuvvetli bir
termik varsa en k�sa zamanda o termi�e ula�mak gerekir. Süzülece�iniz
termi�in �iddetini bulut yap�s�ndan, di�er pilotlardan anl�yabilir yada
co�rafi özelliklerden tahmin edebilirsiniz. Ör: Dust devil, dik
yamaçlar. Bast�r�c�: �ki termik aras�nda süzülürken çökü�ünüzü
artt�ran hava ak�m�, varyoda okuna de�er kanad�n çökü�ü + bast�r�c�
yani tam çubuk giderken 5 ile çöküyorsan�z bast�r�c� 2 dolaylar�nda
demektir.
15 km/s kar�� rüzgar, 3 m/s beklenen termik
Standart bir yar��mada oldukça olas� bir senaryo. Kar�� rüzgar
çok kuvvetli de�il ve termik ülkemiz ko�ullar� için ortalama
say�labilir.
Dikkat!
Tüm kanatlar en iyi performans için max. h�zda uçmal�.
Yar��ma kanad�n�n avantaj� daha yüksek h�za ç�kabilme yetene�inden geliyor.
Trim h�z�nda uçulmas� durumunda 1-2'lerle yar��ma kanatlar� aras�nda %8 (1.5 km/s) ortalama h�z fark� oluyor.
Boom4 ile trim h�z�nda uçarsan�z ortalama h�z�n�z, max h�zda uçtu�unuz duruma göre 8 km/s (%30) daha dü�ük oluyor.
15 km/s arka rüzgar, 2,5 m/s beklenen termik
Standart bir XC uçu�unda arka rüzgarla uçmam�z durumu.
Dikkat!
Yar��ma ve performans kanatlar� bu ko�ullar alt�nda 1/4-1/2 çubuk aral���nda en verimli oluyor.
Dü�ük seviyeli kanatlar ise trim h�z�nda daha verimli oluyor. Çünkü
performans� daha s�n�rl� olan kanatlarda arka rüzgar avantaj� termi�e
erken varmaktan daha büyük etki yap�yor.
Boomerang ise trim h�z� ve max çubuk aras�nda pek farkl� de�il.
Yani Termik 2,5 m/s’den kuvvetli ise tam çubuk, dü�ük ise ¼ çubuk ile
gitmek mant�kl�.
Bu seneryolar�n say�s�n� artt�r�p olay�n özünü kaç�rmayal�m.
Olumsuz bir�ey (kar�� rüzgar, bast�r�c�) varsa uçabildi�iniz max h�zda uçmal�s�n�z.
Hava zay�flad��� zaman ve avantaj�n�za bir durum (arka rüzgar,
az çökerek süzülü�) varsa trim h�z� ve ¼ çubuk aras�nda olabilirsiniz.
Eskiden h�zlanmam�z gereken zamanlar� kestirmemiz gerekti�ini san�yorduk. �imdi kritik ve zay�f geçi�lerde d���nda hep h�zlan diyebiliriz.
A�a��daki programda kendi kanad�n�z�n polar e�ri de�erlerini girebilir
yada kanat seçebilirsiniz. Beklenen termik, bast�r�c� ve farkl� rüzgar
de�erleri için kanad�n�z�n en uygun süzülü� h�z�n� görebilirsiniz. Program Haz�rlayan: Serdar Güler
(Programdaki eksikleri ve hatalar� lütfen bildiriniz. )
