Hız çubuğu kullanımı arabalardaki vites değiştirme olayına
benzetilebilir. Farklı durumlar karşısında farklı devirde kullanırız
arabayı; ekonomi için düşük devir, sollarken yada yokuş çıkarken yüksek
devir, vb. Yamaç paraşütünde de beklenen termik, rüzgar, bastırıcı
gibi etkenlere göre uçuş hızımızı ayarlamalıyız. Özellikle XC ve
yarışma uçuşlarında hız çubuğu kullanımı çok ciddi fark yaratabilir.
Örneğin, 15 km/s karşı rüzgar ve 3 m/s’lik termik koşullarında iki
kişi yarışma kanatlarıyla uçuyor. Biri trim hızında (40 km/h) diğeri
ise tam çubuklu (65 km/h) uçarsa aralarındaki ortalama hız farkı %30
hızlı uçan pilot lehinedir. Bu örnek çubuk kullanımının önemini çok net
göstermektedir.
Eskiden karşı rüzgarda hızlan, arka rüzgarda yavaşla denirdi.
Ancak gelişen tasarımlar bu bilgiyi artık geçersiz kılıyor. Artık
HIZLAN, HIZLAN zamanı.
Günümüzde uçuş bilgisayarları ortalama termik şiddetine göre pilotun en
yüksek ortalama hızı için hangi uçuş hızını seçmesi gerektiğini
bildiriyor. Ancak ileride hızla tırmanan pilot, kuvvetli bir bulut
oluşumu, gölgeli bir geçiş gibi işaretleri bilgisayar
göremediği/değerlendiremediği için ortalama dışı durumlarda pilot kendi
insiyatifiyle doğru kararı verebilmelidir. Bu nedenle cihazlara
güvenmek yerine kendi bilgimize ve hislerimize göre hareket etmek daha
uygun olabilir.
Tanımlamalar; Hız: Kanadın uçuş hızı, airspeed Ortalama Hız: Toplam mesafe/toplam uçuş süresi, bir saatte kat
edilen mesafe, formule uygulanış: Belirli bir irtifadan bir sonraki
termiğe süzülüp tekrar ilk yüksekliğe varana kadar geçen zaman/drift
vb. hesaba katılmıştır. Beklenen Termik: XC uçuşlarında hızlı gitmek için bir sonraki
termiğin yerini ve şiddetini kestirebilmek çok önemlidir. Bir termikte
yükselirken rotanız üzerinde ve süzülüş mesafenizde daha kuvvetli bir
termik varsa en kısa zamanda o termiğe ulaşmak gerekir. Süzüleceğiniz
termiğin şiddetini bulut yapısından, diğer pilotlardan anlıyabilir yada
coğrafi özelliklerden tahmin edebilirsiniz. Ör: Dust devil, dik
yamaçlar. Bastırıcı: İki termik arasında süzülürken çöküşünüzü
arttıran hava akımı, varyoda okuna değer kanadın çöküşü + bastırıcı
yani tam çubuk giderken 5 ile çöküyorsanız bastırıcı 2 dolaylarında
demektir.
15 km/s karşı rüzgar, 3 m/s beklenen termik
Standart bir yarışmada oldukça olası bir senaryo. Karşı rüzgar
çok kuvvetli değil ve termik ülkemiz koşulları için ortalama
sayılabilir.
Dikkat!
Tüm kanatlar en iyi performans için max. hızda uçmalı.
Yarışma kanadının avantajı daha yüksek hıza çıkabilme yeteneğinden geliyor.
Trim hızında uçulması durumunda 1-2'lerle yarışma kanatları arasında %8 (1.5 km/s) ortalama hız farkı oluyor.
Boom4 ile trim hızında uçarsanız ortalama hızınız, max hızda uçtuğunuz duruma göre 8 km/s (%30) daha düşük oluyor.
15 km/s arka rüzgar, 2,5 m/s beklenen termik
Standart bir XC uçuşunda arka rüzgarla uçmamız durumu.
Dikkat!
Yarışma ve performans kanatları bu koşullar altında 1/4-1/2 çubuk aralığında en verimli oluyor.
Düşük seviyeli kanatlar ise trim hızında daha verimli oluyor. Çünkü
performansı daha sınırlı olan kanatlarda arka rüzgar avantajı termiğe
erken varmaktan daha büyük etki yapıyor.
Boomerang ise trim hızı ve max çubuk arasında pek farklı değil.
Yani Termik 2,5 m/s’den kuvvetli ise tam çubuk, düşük ise ¼ çubuk ile
gitmek mantıklı.
Bu seneryoların sayısını arttırıp olayın özünü kaçırmayalım.
Olumsuz birşey (karşı rüzgar, bastırıcı) varsa uçabildiğiniz max hızda uçmalısınız.
Hava zayıfladığı zaman ve avantajınıza bir durum (arka rüzgar,
az çökerek süzülüş) varsa trim hızı ve ¼ çubuk arasında olabilirsiniz.
Eskiden hızlanmamız gereken zamanları kestirmemiz gerektiğini sanıyorduk. Şimdi kritik ve zayıf geçişlerde dışında hep hızlan diyebiliriz.
Aşağıdaki programda kendi kanadınızın polar eğri değerlerini girebilir
yada kanat seçebilirsiniz. Beklenen termik, bastırıcı ve farklı rüzgar
değerleri için kanadınızın en uygun süzülüş hızını görebilirsiniz. Program Hazırlayan: Serdar Güler
(Programdaki eksikleri ve hataları lütfen bildiriniz. )
